ويژگي‏هاي مربيان بزرگ
مربيگري مانند جاذبه است؛ شما مي‏دانيد كه آنجاست، مي‏دانيد وجود دارد، اما چگونه تعريفش مي‏كنيد؟!
دكتر جمي ويليامز
مربيان بزرگ بسياري ظاهر مي‏شوند. به يك مفهوم، مربيگري قدرتمند توانمندانه مسأله‏اي دروني است و به مفهومي ديگر، ويژگي‏هايي مشخص وجود دارند كه از ديد اكثريت، معرف رهبري كيفي‏اند. رهبري، فرآيند نفوذ بر اعضاي گروه، در راستاي ايجاد سخت‌كوشي و تعهد در آنان، براي دستيابي به اهداف تيمي است. مربيان هم مي‏توانند وظيفه ـ محور باشند و هم ‏شخص ـ محور، اما مربيان ورزشي بيشتر به مقوله وظيفه محوري اتكا مي‏نمايند.
مربيان مي‏بايست ويژگي‏هايي را كه مي‏كوشند به تيم‏شان تزريق كنند، در اختيار داشته باشند. براي نمونه اگر شما از اعضاي تيم ‏مي‌خواهيد كه متكي به نفس، خوددار و منظم باشند، در وهله نخست مي‏بايد همه اين ويژگي‏ها را خود دارا باشيد. يكي از نيرومندترين ابزارهايي كه شما مي‏توانيد از آن بهره بگيريد، داشتن الگوست. شما بسان يك نمونه تأثيرگذار براي بازيكنان خود هستيد و هر آنچه انجام دهيد، ديده خواهد شد. وينس لمبوردي مي‏گويد: «رهبران ساخته مي‏شوند، به دنيا نمي‏آيند. آنها دقيقاً مانند هر چيز ديگري كه در اين كشور با سخت‌كوشي پديد مي‏آيد، ساخته مي‏شوند.» (دولينگ، 1970). مربيان بزرگ اغلب در ميدان مسابقه، پژوهشگر و باهوش هستند. آنها مانند همه پژوهشگران بزرگ ادعاي همه فن حريف بودن نمي‏نمايند. آنها حس مي‏كنند هميشه چيزي براي يادگيري هست و راغبند كه اشتباهات را بپذيرند. مربيان برجسته برپايه واقعيات تصميم مي‏گيرند و براي انجام تكاليف پيچيده، احساس و شفافيت مشترك را به كمك مي‏طلبند. حتي هنگامي كه فشار بيش از اندازه است، آنان بايد راهكار مناسب را براي موقعيت مناسب برگزينند. اين مربيان داراي افكاري سازمان يافته‏اند، به جزئيات دقت مي‏كنند و بخاطر آمادگي كلي‏شان، به ندرت غافلگير مي‏شوند. دانش گسترده به ايشان اين اجازه را مي‏دهد كه آموزنده و محركي بزرگ باشند. از اين گذشته آنها به اندازه كافي باهوشند كه بدانند بارها ناچار خواهند بود به خاطر شرايط ناپايدار آنچه را كه با دقت برنامه‏ريزي كرده‏اند، تغيير دهند. پس انعطاف‏پذيري و داشتن ذهني باز، اهميتي سرنوشت‌ساز در مربيگري دارد.
مربيان موفق نه تنها عميقاً خودجوش و ذاتاً پرشور هستند، بلكه همين اشتياق را در روابطشان پرورش مي‏دهند. چارلز شواب
مي‏گويد: «من توانايي خود براي ايجاد اشتياق ميان افراد را بزرگترين موهبتي مي‏دانم كه دارم. بهترين راه ارتقاي چيزهايي كه در انسان وجود دارد، قدرداني و تشويق است.» (كارينج، 1964). اين مربيان داراي انرژي فراوان بوده، هيجاني براي انجام وظيفه پديد مي‏آورند و براي اعمال مثبت، نقش شتاب‌دهنده را بازي مي‏كنند. يك مربي بايد محركي خوب و داراي نيرويي مشوق در گفتار خود باشند تا به ورزشكاران القا كنند كه تنها در صورت سخت‌كوشي دستمزد خود را خواهند گرفت و اينكه انجام عالي هر كار، امري ارزشمند است. مربي نمي‏تواند فرض كند كه منشأ انگيزش را مي‏شناسد. حتي بازيكناني كه پيوسته تحريك مي‏شوند مي‏توانند از ناحيه‏اي غير از مربي برانگيخته شوند. آنها هم بايد در جايگاه مردم عادي و هم در موقعيت بازيكن تشويق شوند.
از مشخصات مربيان بزرگ، اعتماد به نفس، جسارت و احترام متقابل است. آنها به صورت حساب شده‏اي خطرپذيرند، نوآورند و به تصميم خود اطمينان كامل دارند. ايشان درك كرده‏اند كه ترسو بودن، آنها را به سر منزل مقصود نخواهد رسانيد. اين اعتماد به نفس و جسارت معمولاً به اعضاي تيم منتقل خواهد شد. شيوه تلاش تيمي بعنوان يك كل، اغلب جلوه‏گاه كيفيت و تأثير يك مربي بزرگ است. اعتماد به نفس يك مربي مي‏تواند به اعضاي تيم تواني مضاعف جهت انجام امور خارق‏العاده دهد. همچنين مربي بايد به بازيكنان احترام بگذارد. اگر ورزشكاران احترام واقعي ببينند، مربي خود را محترم خواهند شمرد. صداقت مهم است زيرا بازيكنان اگر سخني غلط‌انداز و به ظاهر معقول را ساختگي تشخيص دهند، آن را نشنيده خواهند گرفت.
مربي براي كشف استعدادهاي هر بازيكن و ايجاد تجربه مثبت تيمي، بايد شخصيت بازيكنان و ديناميك تعامل گروهي را درك كند. گام اساسي آنست كه اعضا را آنقدر خوب شناخت كه قادر بود نقاط قوت و ضعفشان را براي استفاده كامل و بهينه از توان بالقوه آنها در متن تيم، ارزيابي نمود. تقسيم كار نظام‏مند (يعني قرار دادن بازيكن مناسب در جاي مناسب)، اهميتي حياتي در تيم دارد. براي نمونه گزينش شخص مناسب بعنوان كاپيتان بسيار مهم است. اين گزينش مستلزم شناخت مربي از توان تك‌تك بازيكنان است.
مربي بزرگ در هنر برقراري ارتباط استاد است. او مي‏داند شديداً نيازمند آنست كه با كلمات بازي كند. مربيان بايد گوشي شنوا و ذهني باز داشته باشند. ارتباط متقابل، خوشرويي و داشتن سياست «درهاي باز»، پيوندهاي تيمي را نيرومند مي‏سازد. اين امر در ساختن محيطي قابل اعتماد و آزاد، سرنوشت‏‏ساز است. درخواست كمك و اينكه بازيكنان بتوانند آزادانه و بدون ترس از مجازات با يكديگر ارتباط داشته باشند، بايد تبديل به هنجار و ضابطه‏اي پذيرفته گردد. راه برقراري ارتباط و شيوه راهبري تيمي مي‏تواند نقشي بزرگ در ترغيب بازيكنان به سخت‌كوشي ايفا كند.
هدف، پيشرفت تيم جهت دستيابي و بهره‌گيري كامل از توان بالقوه است. مربي در كنار بازيكنان بايد اهداف دست‏يافتني و خواسته شده تيم را مشخص كند. اگر بازيكنان به رسالت و اهداف تيم بي‏علاقه باشند، مربي توانمندانه، مقوله‏اي دست نيافتني مي‏شود. مربيان مي‏بايست حسن‌تفاهمي قوي را كه متضمن اعتماد و اطمينان دو جانبه است، گسترش دهند. «مربي خوب به معني انگيزش افراد جهت اعتلا به والاترين سطوح وجودي‏شان از راه دادن فرصت به آنها است، نه محدود ساختن ايشان.» (تزو).
موراي و مَن مي‏گويند: «يك مربي كاركشته، داراي بينش است، تمركزي قوي بر پيامدها و نتايج، راهكاري واقع‏گرايانه براي تحقق اين بينش و توانايي انتقال آن و تجديد سازمان با پشتيباني ديگران، از ويژگي‌هاي اوست.». وظيفه مربيان آموزش، راهنمايي و انگيزش بازيكنان در راستاي دستيازي به اهداف است. آنها توانايي شگرفي براي انتقال شور و هيجان خود به ديگران دارند و هميشه در كنار بازيكنان «در بازي» هستند.
يك مربي بر تيم فرمان نمي‏راند، بلكه هدايتش مي‏كند. او مسير را تدوين مي‏كند، جهت مي‏دهد و فضاي اجتماعي و روان‌شناسانه را توسعه مي‏بخشد. مربي خواه مربي يا بازيكني با سمت يك كاپيتان، مي‏بايست پاره‏اي مسؤوليت‏ها را به گروه بدهد و جسارتِ دادن استقلال به ديگران را داشته باشد. در غير اين صورت اعضا احساس خواهند كرد كه اعتمادي به آنان نيست كه بتوانند از پس خود برآيند؛ در نتيجه بي‏تفاوت خواهند شد. در اين ميان مي‏بايست تعادل حفظ شود و مربي پاره‏اي مسؤوليت‏ها را بر عهده اعضاي گروه بگذارد.
اين مقاله به تعدادي از ويژگي‏هايي توسط مربيان نظر داشته است. كساني مربيگري عالي دارند كه بينش قوي، شور و هيجان و توانايي متعهد ساختن 100% افراد را دارا بوده و براي رساندن اين بينش و پندار به واقعيت، اقدام لازم را عملي كنند. مربيان بزرگ در هنر ايجاد ارتباط و انگيزش، احترام متقابل، القاي اعتماد به نفس و اشتياق، نشان دادن و اثبات اعتبار و نيز صداقت بر پايه‏اي ثابت، ممتازند.